Onkoloji Dünyasi | Radyoterapi |

ÖNSÖZ
Bu broşür hastalar ve yakınlarını radyoterapi konusunda bilgilendirmek için oluşturulması düşünülen bir serinin ilkidir. Bu nedenle anlaşılır nitelikte ve öz olmasına özen gösterilmiştir. Daha özel sorularınızı her zaman doktorlarımıza sorabilirsiniz.
Broşür hakkındaki yorum ve eleştirilerinizi bize ilettiğiniz taktirde bundan sonraki baskının daha iyi bir tarzda oluşturulmasına yardımcı olabilirsiniz.
İÇİNDEKİLER
Giriş
Radyoterapi nedir?
Tedavi sırasında kendinizi nasıl hissedeceksiniz?
Tedaviyi nasıl alacaksınız?
Tedavi planlaması nedir?
Radyoterapi nasıl uygulanacak
Radyoterapinin yan etkisi var mıdır?
Tedavi bittikten sonra ne olacak?
Baş boyuna radyoterapi
Kalıp odası nedir?
Bazı özel yan etkiler var mıdır?
Neler yenmelidir?
Karın ve kasık bölgesine radyoterapi
Memeye radyoterapi
Yapılacakların listesi
Yapılmayacakların listesi
GİRİŞ
Radyoterapi tedavinizin bir bölümüdür. Bu broşür, size genel bir bilgi vermek ve sorduğunuz bir çok soruya cevap oluşturması amacıyla hazırlanmıştır. Size yardımcı olacağına inanıyoruz. Sizden bu broşürü dikkatli bir şekilde incelemenizi rica ediyoruz. Böylece tedaviniz mümkün olduğunca kolay bir şekilde gerçekleşecektir.
RADYOTERAPİ NEDİR?
• Bazen "şua" veya "ışın" tedavisi diye de isimlendirilen radyoterapi, yüksek enerjili ışınlarla tümör hücrelerinin öldürülmesidir. Aynen bir akciğer filmi çekilmesi gibi tamamen ağrısız olup, her seans yalnızca birkaç dakika sürmektedir. Radyoterapi yalnızca uygulandığı bölgedeki tümör hücrelerini öldürmektedir. Tümör hücreleri, normal vücut hücrelerine göre radyoterapiye çok daha hassas olduğundan, çok daha büyük oranda ölmektedirler.
• Ayrıca tedavi alanındaki normal hücrelerde etkilenmekle beraber bunlar kendilerini, tümör hücrelerinin aksine çok çabuk bir şekilde tamir edebilmektedirler.
• Tedavi sırasında geçici yan etkiler oluşabilmektedir. Uzun dönemde ise, çok az bir ihtimalle de olsa kalıcı bazı yan etkiler oluşabilir. Doktorlarınız tedavi sırasında oluşan yan etkiler ve karşılaşabileceğiniz diğer problemlerle yakından ilgileneceklerdir. Doktorlarınıza her zaman dilediğiniz soruları sorabilirsiniz.
TEDAVİ SIRASINDA KENDİNİZİ NASIL HİSSEDECEKSİNİZ?
• Bazı hastalar, radyoterapiye başlamadan önce geçirdikleri ameliyat veya hastanede kalmaları sebebiyle kendilerini kötü hissetmektedirler. Hastalığınızı kabullenmek zor olabilir ve bunun aileniz ve işiniz açısından ifade ettiği anlam sizi endişelendirebilir. Eğer kendinizi düşkün hissediyor ve geceleri uyuyamıyorsanız, bunu lütfen doktorunuzla tartışınız.
• Bazı hastalarda, kendilerini hasta hissetmezler ve tedaviyle ilgili hiç bir problemleri olmaz. Siz bunlardan biriyseniz, tamamen normal yaşantınızı sürdürebilirsiniz. Hatta doktorlarınızın tavsiyeleri dahilinde daha önce düzenli olarak yaptığınız sportif faaliyetlerinizi dahi devam ettirebilirsiniz.
• Her hastanın tedaviye cevabı farklı olmaktadır. Bazı muhtemel yan etkiler 9. bölümde tartışılmıştır. muhtemel yan etkiler 9. bölümde tartışılmıştır.
• Tedavi süresince, doktorunuzu düzenli olarak görebilir ve tüm sıkıntı ve endişelerinizi konuşabilirsiniz.
• Tedaviye bağlı olarak kesinlikle hiçbir ağrı duymayacaksınız.
TEDAVİYİ NASIL ALACAKSINIZ?
• Çoğu hasta, tedaviyi pazartesiden cumaya kadar her gün almaktadır. Cumartesi ve pazar günleri tedavi alanına giren normal dokularınızın dinlenebilmesi için tedavi yapılmamaktadır. Bazı zamanlar ise, tedavi haftada yalnızca bir veya iki gün uygulanabilmektedir. Bazen de bunun tersine günde birden fazla tedavi verilebilmektedir.
• Bir seanstaki tedavi süresi kendi içinde kısa olmakla birlikte, tedavi öncesi pozisyon ayarlamaları süreyi bir miktar uzatabilmektedir.
• Toplam tedavi süresi genelde birkaç hafta almaktadır.
• Ancak bazı durumlarda 7 - 8 hafta sürebildiği gibi çok daha kısa da olabilmektedir. Bu süre her hastanın durumuna uygun olarak planlanmaktadır. Doktorunuz size ne zaman ve ne kadar süre tedavi alacağınızı açıklayacaktır.
• Gün içerisindeki tedavi randevunuz mümkün olduğunca istekleriniz doğrultusunda verilecektir. Dilerseniz birlikte tedavi gördüğünüz bir kaç arkadaşınızla ardı ardına randevu alabilirsiniz.
• Ancak, tedavi randevusunun kaçırılması önemli bir konudur. Mümkün olduğunca bunun olmamasına çalışılmalı ve yapılabilecek düzenlemeler için, radyoterapi merkezimiz bu konuda telefonla bilgilendirilmelidir.
TEDAVİ PLANLAMASI NEDİR?
• Her hastanın tedavi planı kendine özgü olmaktadır. Sizinle aynı problemlere sahip hastalar bile değişik bir tedavi şekli gerektirebilmektedir.
• Tedavi planlamasında, tedaviye girecek bölgenin doğru bir şekilde tespiti için bilgisayarlı tomografi, röntgen, ultrasonografi gibi tetkiklerin yapılması gereklidir. Bu konuda size gerekli açıklamalar yapılacaktır. Sormak istediğiniz başka konular olduğu taktirde, doktorunuza sorabilirsiniz. Bu tetkikler bazen çok kısa sürebildiği gibi bazen de birkaç saat sürebilmektedir.
• Tedavi planlamanız radyoterapi uzmanları ve radyasyon konusunda deneyimli uzman fizik mühendislerinden oluşan bir konsey tarafından yapılmaktadır. Tedavinizi üstlenen doktorunuz ve bu konsey tedavinin her aşamasında tedavi gidişini kontrol etmektedirler.
• Tedavi planlaması yapıldığında, tedaviye girecek alanın cildinize konacak çeşitli işaretlerle belirlenmesi gerekecektir. Bu işaretlerin tedavi süresince cildinizde kalması zorunludur. Bazı durumlarda ise küçük bir çizginin cildinizde devamlı kalması gerekebilir. Bunların tümü tedavinizin en iyi şekilde uygulanması için zorunlu ayrıntılardır.
• Doktorunuz tarafından tedaviniz süresince düzenli olarak görülecek ve daha önceden belirlendiği şekilde tedavi planınızda gereken değişiklikler yapılabilecektir. Bu sırada tedavi öncesi yapılan bazı tetkiklerin yenilenmesi gerekebilecektir.
RADYOTERAPİ NASIL UYGULANACAK?
• Tedavide X veya Gama ışınları üreten cihazlar kullanılabilmektedir.
• Tedavi sırasında önce ışınlanacak alanla ilgili olarak size uygun bir pozisyon verilecek ve cihaz bu alana yönlendirilecektir. Bu pozisyon verme işlemi bazen tedavi süresinden daha uzun sürebilir fakat çok önemlidir. Bazen cihaz vücudunuza hafifçe temas edebilir ama çoğu zaman belli bir mesafe uzaklıktadır.
• Tedavi sırasında hiç bir acı hissetmeyeceksiniz. Teknisyenler tedavi pozisyonunun doğruluğundan emin olduklarında tedavi odasını terk edecekler ve dışarıdan tedaviyi başlatacaklardır. Bu kısa süre içerisinde dışarıdan kapalı devre bir televizyon aracılığı ile izleneceksiniz. Gerektiğinde bir diafon aracılığı ile teknisyeninizle konuşabileceksiniz.
• Bu kısa tedavi süresince sizden beklenen, pozisyonunuzu bozacak herhangi bir hareket yapmamanızdır. Ama elbette nefes alabilir ve fazlaca olmamak üzere yutkunabilirsiniz.
• Teknisyenler size bu konularda, sormak istediğiniz soruları cevaplayarak yardımcı olacaklardır.
• Çok önemli bir konu da bu tedavinin sizi kesinlikle radyoaktif hale getirmeyeceği ve bu nedenle de çevrenizdeki akrabalarınıza, çocuklarınıza ve diğer insanlara hiçbir şekilde bir zararı olmayacağıdır.
RADYOTERAPİNİN YAN ETKİSİ VAR MIDIR?
• Evet Radyoterapi tedavi alanı içerisindeki normal dokuları da etkiler. Ancak bu etkiler çoğunlukla geçicidir. Değişik bölgelerin tedavisi değişik yan etkiler oluşturmaktadır. Bu konudaki özel ayrıntılar size bildirilecektir. Çoğu hastada ise hiçbir yan etki ortaya çıkmamaktadır. Bazı hastalar kendilerini yorgun hissedebilmektedir. Bazen de bu his düşkünlük ve depresyon şeklinde olabilmektedir. Bu gibi durumları doktorunuza açtığınızda size yardımcı olmaya çalışacaktır.
• Tedaviniz süresince düzenli olarak kan testleriniz yapılacaktır. Bu size tedavinizin etkilerini kontrol etme ve gerekli değişiklikleri yapma olanağı tanıyacaktır.
• tedavi sırasında düzenli bir beslenme de çok önemlidir.
• Bu söylendiği kadar kolay olmayabilir. Diyetin düzenlenmesi konusunda da doktorunuz size yardımcı olabilir.
• Bazı hastalar tedavinin ilk birkaç günü kendilerine rahatsız hissedebilir. Bu tedavi edilen bölgenin yeri ve büyüklüğü ile yakından ilgilidir.
• Radyoterapi tedavi alanındaki deride bazı yan etkiler oluşturabilir. Bu nedenle ve eğer tedavi alanları cildinizde işaretlenmişse bunların kaybolmaması bakımından, sizden tedavi alanını yıkamamanız istenebilir. Ama bazen ılık bir suyla hafif bir şekilde sürtmeden ıslatıp yine nazikçe kurulayabilirsiniz.
• Deodorant, parfüm veya herhangi bir losyonun tedavi alanına temas ettirmemelisiniz.
TEDAVİ BİTTİKTEN SONRA NE OLACAK?
• Radyoterapinin bazı etkileri tedavi bitiminden sonra birkaç hafta devam edebilir. Bu nedenle istirahat ve iyi beslenme bu dönemde de önemlidir.
• Düzenli ve kontrol randevularıyla doktorunuz hastalığınızın seyrini ve tedaviye cevabını izleyebilecektir. Bir sorun nedeniyle endişelendiğinizde mektup veya telefonla daha erken randevu da alabilirsiniz.
• Tedavi bitiminde alacağınız epikriz sizi radyoterapiye sevk eden doktorunuzu nasıl bir tedavi uygulandığı konusunda bilgilendirecektir.
• Lütfen bu broşürün tüm sorulara cevap veremeyeceğini aklınızda tutun ve burada tam olarak aydınlanamadığınız bir sorun olduğunda doktorunuzla görüşmeyi ihmal etmeyin. Çünkü doktorunuz siz sorunlarınızı anlatmadıkça ne kadar istese de yardımcı olamayacaktır.
• Bundan sonraki üç bölümde size vücudun üç bölgesinin tedavisiyle ilgili ayrıntıları vermeye çalışacağız. Bunlar: baş - boyun, karın, kalça - kasık ve meme bölgeleridir. Bu bölgelerin tedavi teknikleri ve yan etkileri birbirinden oldukça farklı olduğundan, ayrı ayrı incelemekte yarar görülmüştür.

BAŞ BOYUNA RADYOTERAPİ
Eğer tedavi alanınız baş - boyun bölgesini kapsıyorsa aşağıdaki bilgiler size yardımcı olacaktır.
Kalıp Odası Nedir?
• Bu tedavi planlamasının bir bölümüdür. Burada size bir kaç bağ desteği yapılır. Başı hareketsiz tutmak bazı hastalarda zor olabilmektedir. Oysa tedavi süresince verilen pozisyonun bozulmaması doğru bir tedavi uygulayabilmek için zorunludur. Bu nedenle, bazı durumlarda başı sabit tutmaya yarayan plastik bir kalıp yapılır ve her tedavi de bu kalıp kullanılır. istem dışı hareketleri olmayan birçok hastada ise böyle bir kalıba ihtiyaç olmamaktadır.
• Bu durumda, tedavi alanını belirleyen çizgiler deri yerine bu plastik kalıbın üzerine işaretlenir. Bu kalıp işleminden önce yüzdeki sakal ve bıyıkların tıraş edilmesi gereklidir. Aksi taktirde yüze tam uyan bir kalıp elde edilememektedir.
Bazı özel yan etkiler var mıdır?
• Daha önce radyoterapinin yan etkilerinden bahsetmiştik.
• Bu genel etkilerin yanı sıra baş - boyun bölgesinin tedavisinde bazı özel yan etkiler de oluşabilir. Bunlar genellikle tedavi başladıktan 2-3 hafta sonra ortaya çıkar.
1. Tedavi alanı içerisinde kalan kıl/ar dökülebilir. Bu yüksek doz uygulanan tedaviler dışında geçici bir durumdur ve tedavi bitiminden birkaç hafta sonra yeniden büyümeye başlarlar.
2. Tedavi bölgesinde kızarıklık, kuruma ve hassasiyet gelişebilir. Bu nedenle, bu alanın yıkanmaması, tıraş bıçağı ile tıraş edilmemesi, krem ve losyon kullanılmaması, makyaj yapılmaması gerekmektedir. Tahriş etmeyen elektrikli tıraş makineleri ve doktorunuzun tavsiye edeceği bir krem kullanılabilir
3. Cilt hassas olduğundan, güneş ışınlarına, soğuk ve rüzgarlara karşı korunmalıdır. Ayrıca su veya buz torbaları da kullanılmamalıdır. Bu bölgenin ipek veya pamuklu yumuşak bir eşarp veya atkıyla kapanması hastayı rahat ettirebilir. Sert yaka ve kravat gibi tahriş edici giysi ve aksesuarlardan kaçınılmalıdır.
Radyoterapi sırasında gelişen bu yan etkiler geçicidir ve tedavi tamamlandıktan birkaç hafta sonra kaybolurlar.
NELER YENMELİDİR ?
Yüz ve boyuna uygulanan tedavilerde, ağız ve boğazda rahatsızlık hissi, yemeklerin tatlarında değişiklik ve yutma güçlüğü gelişebilmektedir. Yine de mümkün olduğunca iyi beslenmeniz sağlığınıza daha çabuk kavuşmanız için zorunludur.
Aşağıdaki öneriler size bu konuda yardımcı olacaktır.
Daha başka önerilere ihtiyacınız olduğunda lütfen doktorunuza sorunuz.
1. Rafadan yumurta, omlet, püre, çorba, sütlü tatlılar, krem peynir, balık, tavuk gibi yumuşak yiyecekler yiyin.
2. Bal ve yumurta ile karıştırılmış süt için. İçerisine süt tozu da ilave edebilirsiniz.,
3. Sıcak ve tahriş edici içeceklerden, alkolden kaçının.
4. Sigara içmeyin.
5. Öğün sayısını arttırın ve her öğündeki yemeğin miktarını azaltın.
6. Bebek mamaları ve yüksek kalorili yiyeceklerde yiyebilirsiniz.
• Radyoterapi ağzın kurumasına neden olabileceğinden, ağzınızı temiz tutmak çok önemlidir. Yumuşak bir diş fırçasıyla dişlerinizi düzenli olarak ve nazikçe fırçalayın.
• Dişleriniz takmaysa, her zamanki yolla temizleyin ve ağzınızı sık çalkalayın. Bazen gargaralar yararlı olabilir. Ama bunları mutlaka doktorunuzun tavsiye ettikleri arasından seçin. Çünkü bazıları zararlı olabilir.
• Çok önemli bir noktada eğer ağız bölgeniz radyoterapi sahası içindeyse, bir dişçiye görünerek, dişlerinizle ilgili sorunları tedavi öncesi çözümleme yoluna gitmenizdir. Çünkü radyoterapi sonrası dişlere yapılabilecek müdahaleler kısıtlanabilir.
• Bazı hastalarda bir bardak ılık su içinde eritilmiş iki çözünebilir aspirin tabletlerinin yemeklerden yarım saat önce alınması ağzın hassasiyetini giderebilmektedir. Bunu deneyebilirsiniz. Bu önlemlere rağmen yakınmalarınızda bir azalma olmazsa veya daha başka bir yakınmanız olduğunda lütfen doktorunuza danışın ve onun önerilerine uyun. Eğer boğazınız tedavi alanı içindeyse sesinizde değişiklikler görülebilir. Bu durumlarda fısıltıyla konuşarak sesinizi dinlendirmek yararlı olacak ve bulguların çabuk geçmesini sağlayacaktır.
KARIN ve KASIK BÖLGESİNE RADYOTERAPİ
• Eğer bu bölgemiz tedavi alanı içinde kalıyorsa aşağıdaki bilgiler size yardımcı olacaktır.
• Bildiğiniz gibi radyoterapinin bazı genel yan etkileri vardır.
• Tedavi bu bölgeleri içine aldığında bazı özel etkilerde gelişebilir.
• Kendiniz iyi veya bazen de kötü hissedebilirsiniz. Lütfen bu durumda bize bilgi verin. Size yardımcı olabilecek tavsiyelerde bulunabiliriz.
• Öğün sayısını arttırın ve her öğünde az miktarda yemek yiyin. Izgara balık, haşlanmış tavuk, yumurta, peynir gibi hafif yemekler besleyici ve uygundur. Yağlı, kızarmış, ağır yiyeceklerden kaçınılmalıdır. Yemekler yavaş yenmeli ve bol miktarda sıvı gıda alınmalıdır. (Süt, limonata, ayran ve çorba gibi)
• Sütünüzü süt tozu ve bal karıştırarak daha yüksek kalorili hale getirebilirsiniz.
• Eğer bağırsak hareketleriniz fazlaysa, yeşil sebze, meyve ve kepekli ekmeklerden kaçının ve bol miktarda sıvı alın. Alkolden de mutlaka uzak durmalısınız. Barsak düzeninizin bozulması beklenen bir yan etkidir. Lütfen bu durumda doktorunuzla görüşün.
• Eğer mesaneniz (idrar torbası tedavi sahası içindeyse idrar sıkıntınız olabilir vaha sık idrar yapma isteği duyabilirsiniz. Bu durumda bol miktarda sıvı almalısınız ve doktorunuzu haberdar etmelisiniz.
• Bu yan etkilerin çoğu geçicidir ve hastadan hastaya değişen bir zamanda normale dönerler.
MEMEYE RADYOTERAPİ
Meme bölgesine tedaviye başlamadan önce aşağıdaki bilgiler size yardımcı olacaktır.
1. Tedavi süresince lütfen cildinizdeki tedavi alanlarını belirtir işaretlerin çıkmamasına dikkat edin. Bunlar tedavinin her seferinde doğru olarak uygulanması için gereklidir. Bazen bu çizgiler giysinize bulaşabilmektedir. Bunun için içinize pamuklu bir fanila giymenizi öneririz.
2. Tedavi alanını yıkamayınız. Bu bölgedeki cilt tedavi başladıktan 7 - 10 gün sonra geçici olarak yapı değişikliğine uğrayacaktır. Bu değişiklikler hafif derede bir güneş yanığı gibidir. Bu sebeple bu bölgenin yıkanması ağrılı olacaktır. Lütfen tedavi bitiminde doktorunuz size aksini söyleyinceye kadar bu bölgeyi yıkamayınız.
3. Tedavi bölgesinde deodorant, krem, losyon, parfüm sabun veya benzeri maddeler kullanmayınız.
4. Tedavi sırasında koltuk altınızı tıraş etmeyiniz. Zaten radyoterapi bu bölgedeki kılların dökülmesine neden olacak ve buna gerek kalmayacaktır. Ayrıca buradaki ter bezleri de kuruyacak ve kötü kokularda olmayacaktır.
5. Rahat ve gevşek giyimi tercih ediniz ve sutyen kullanmayınız veya çok yumuşak bir sutyen tipi kullanınız. Ve kopçalarını biraz gevşek bırakın. Tedavi öncesi bir meme protezi kullanmaya başladıysanız tedavi sırasında bunu çıkarıp yerine daha hafif bir şey koyunuz.
6. Tedavi bölgesini güneş ışınlarından koruyunuz. Tedavi bittikten sonra bile belli bir süre bu bölge vücudunuzun diğer bölgelerine göre daha hassas olduğundan güneşe karşı korumalısınız. Bu konuda doktorunuza danışınız.
7. Sıcak su veya buz torbaları tatbik etmeyiniz.
8. Bazı durumlarda bu bölge oldukça acıyabilir ve ıslak bir hale gelebilir. Bu durumda doktorunuza lütfen haber veriniz. Doktorunuzdan habersiz hiçbir ilaç veya pudra kullanmayınız. Aksi tesir görülebilir.
9. Ameliyattan sonra, size bazı kol hareketleri verilmiş olabilir. Radyoterapi süresince bunlara aynen devam edebilirsiniz.
10. Tedavi süresince yaşam tarzınızı fazla değiştirmenize gerek yoktur.Yalnızca biraz daha özen göstermeniz yeterlidir. iyi beslenme, bol uyku önemlidir. Ağır ev işleri veya alışverişinizde akraba ve arkadaşlarınızdan yardım istemeniz• rahat bir tedavi dönemi geçirmenize yardımcı olacaktır.
YAPILACAKLARIN LİSTESİ
• Kendinize gerçekten iyi bakın
• Bol, iyi gıda ve sıvı alın
• Kendinizi yorgun hissediyorsanız bol uyuyunuz
• Gevşek ve rahat giyinin
• Fakat en önemlisi;
• Bu durum sizi endişelendirdiği veya üzdüğünde doktorunuzdan yardım isteyin.
YAPILMAYACAKLARIN LİSTESİ
• Radyoterapi için konan işaretleri silmeyin .
• Aksi söylenmedikçe tedavi bölgesini yıkamayın
• Sabun, deodorant, parfüm, pudra ve bunun benzeri maddeleri tedavi bölgesinde kullanmayınız
• Dar ve rahatsız edici giysiler giymeyiniz


		ÖNSÖZ Bu broşür hastalar ve yakınlarını radyoterapi konusunda bilgilendirmek için oluşturulması düşünülen bir serinin ilkidir. Bu nedenle anlaşılır nitelikte ve öz olmasına özen gösterilmiştir. Daha özel sorularınızı her zaman doktorlarımıza sorabilirsiniz. Broşür hakkındaki yorum ve eleştirilerinizi bize ilettiğiniz taktirde bundan sonraki baskının daha iyi bir tarzda oluşturulmasına yardımcı olabilirsiniz. İÇİNDEKİLER Giriş Radyoterapi nedir? Tedavi sırasında kendinizi nasıl hissedeceksiniz? Tedaviyi nasıl alacaksınız? Tedavi planlaması nedir? Radyoterapi nasıl uygulanacak Radyoterapinin yan etkisi var mıdır? Tedavi bittikten sonra ne olacak? Baş boyuna radyoterapi Kalıp odası nedir? Bazı özel yan etkiler var mıdır? Neler yenmelidir? Karın ve kasık bölgesine radyoterapi Memeye radyoterapi Yapılacakların listesi Yapılmayacakların listesi GİRİŞ Radyoterapi tedavinizin bir bölümüdür. Bu broşür, size genel bir bilgi vermek ve sorduğunuz bir çok soruya cevap oluşturması amacıyla hazırlanmıştır. Size yardımcı olacağına inanıyoruz. Sizden bu broşürü dikkatli bir şekilde incelemenizi rica ediyoruz. Böylece tedaviniz mümkün olduğunca kolay bir şekilde gerçekleşecektir. RADYOTERAPİ NEDİR? • Bazen "şua" veya "ışın" tedavisi diye de isimlendirilen radyoterapi, yüksek enerjili ışınlarla tümör hücrelerinin öldürülmesidir. Aynen bir akciğer filmi çekilmesi gibi tamamen ağrısız olup, her seans yalnızca birkaç dakika sürmektedir. Radyoterapi yalnızca uygulandığı bölgedeki tümör hücrelerini öldürmektedir. Tümör hücreleri, normal vücut hücrelerine göre radyoterapiye çok daha hassas olduğundan, çok daha büyük oranda ölmektedirler. • Ayrıca tedavi alanındaki normal hücrelerde etkilenmekle beraber bunlar kendilerini, tümör hücrelerinin aksine çok çabuk bir şekilde tamir edebilmektedirler. • Tedavi sırasında geçici yan etkiler oluşabilmektedir. Uzun dönemde ise, çok az bir ihtimalle de olsa kalıcı bazı yan etkiler oluşabilir. Doktorlarınız tedavi sırasında oluşan yan etkiler ve karşılaşabileceğiniz diğer problemlerle yakından ilgileneceklerdir. Doktorlarınıza her zaman dilediğiniz soruları sorabilirsiniz. TEDAVİ SIRASINDA KENDİNİZİ NASIL HİSSEDECEKSİNİZ? • Bazı hastalar, radyoterapiye başlamadan önce geçirdikleri ameliyat veya hastanede kalmaları sebebiyle kendilerini kötü hissetmektedirler. Hastalığınızı kabullenmek zor olabilir ve bunun aileniz ve işiniz açısından ifade ettiği anlam sizi endişelendirebilir. Eğer kendinizi düşkün hissediyor ve geceleri uyuyamıyorsanız, bunu lütfen doktorunuzla tartışınız. • Bazı hastalarda, kendilerini hasta hissetmezler ve tedaviyle ilgili hiç bir problemleri olmaz. Siz bunlardan biriyseniz, tamamen normal yaşantınızı sürdürebilirsiniz. Hatta doktorlarınızın tavsiyeleri dahilinde daha önce düzenli olarak yaptığınız sportif faaliyetlerinizi dahi devam ettirebilirsiniz. • Her hastanın tedaviye cevabı farklı olmaktadır. Bazı muhtemel yan etkiler 9. bölümde tartışılmıştır. muhtemel yan etkiler 9. bölümde tartışılmıştır. • Tedavi süresince, doktorunuzu düzenli olarak görebilir ve tüm sıkıntı ve endişelerinizi konuşabilirsiniz. • Tedaviye bağlı olarak kesinlikle hiçbir ağrı duymayacaksınız. TEDAVİYİ NASIL ALACAKSINIZ? • Çoğu hasta, tedaviyi pazartesiden cumaya kadar her gün almaktadır. Cumartesi ve pazar günleri tedavi alanına giren normal dokularınızın dinlenebilmesi için tedavi yapılmamaktadır. Bazı zamanlar ise, tedavi haftada yalnızca bir veya iki gün uygulanabilmektedir. Bazen de bunun tersine günde birden fazla tedavi verilebilmektedir. • Bir seanstaki tedavi süresi kendi içinde kısa olmakla birlikte, tedavi öncesi pozisyon ayarlamaları süreyi bir miktar uzatabilmektedir. • Toplam tedavi süresi genelde birkaç hafta almaktadır. • Ancak bazı durumlarda 7 - 8 hafta sürebildiği gibi çok daha kısa da olabilmektedir. Bu süre her hastanın durumuna uygun olarak planlanmaktadır. Doktorunuz size ne zaman ve ne kadar süre tedavi alacağınızı açıklayacaktır. • Gün içerisindeki tedavi randevunuz mümkün olduğunca istekleriniz doğrultusunda verilecektir. Dilerseniz birlikte tedavi gördüğünüz bir kaç arkadaşınızla ardı ardına randevu alabilirsiniz. • Ancak, tedavi randevusunun kaçırılması önemli bir konudur. Mümkün olduğunca bunun olmamasına çalışılmalı ve yapılabilecek düzenlemeler için, radyoterapi merkezimiz bu konuda telefonla bilgilendirilmelidir. TEDAVİ PLANLAMASI NEDİR? • Her hastanın tedavi planı kendine özgü olmaktadır. Sizinle aynı problemlere sahip hastalar bile değişik bir tedavi şekli gerektirebilmektedir. • Tedavi planlamasında, tedaviye girecek bölgenin doğru bir şekilde tespiti için bilgisayarlı tomografi, röntgen, ultrasonografi gibi tetkiklerin yapılması gereklidir. Bu konuda size gerekli açıklamalar yapılacaktır. Sormak istediğiniz başka konular olduğu taktirde, doktorunuza sorabilirsiniz. Bu tetkikler bazen çok kısa sürebildiği gibi bazen de birkaç saat sürebilmektedir. • Tedavi planlamanız radyoterapi uzmanları ve radyasyon konusunda deneyimli uzman fizik mühendislerinden oluşan bir konsey tarafından yapılmaktadır. Tedavinizi üstlenen doktorunuz ve bu konsey tedavinin her aşamasında tedavi gidişini kontrol etmektedirler. • Tedavi planlaması yapıldığında, tedaviye girecek alanın cildinize konacak çeşitli işaretlerle belirlenmesi gerekecektir. Bu işaretlerin tedavi süresince cildinizde kalması zorunludur. Bazı durumlarda ise küçük bir çizginin cildinizde devamlı kalması gerekebilir. Bunların tümü tedavinizin en iyi şekilde uygulanması için zorunlu ayrıntılardır. • Doktorunuz tarafından tedaviniz süresince düzenli olarak görülecek ve daha önceden belirlendiği şekilde tedavi planınızda gereken değişiklikler yapılabilecektir. Bu sırada tedavi öncesi yapılan bazı tetkiklerin yenilenmesi gerekebilecektir. RADYOTERAPİ NASIL UYGULANACAK? • Tedavide X veya Gama ışınları üreten cihazlar kullanılabilmektedir. • Tedavi sırasında önce ışınlanacak alanla ilgili olarak size uygun bir pozisyon verilecek ve cihaz bu alana yönlendirilecektir. Bu pozisyon verme işlemi bazen tedavi süresinden daha uzun sürebilir fakat çok önemlidir. Bazen cihaz vücudunuza hafifçe temas edebilir ama çoğu zaman belli bir mesafe uzaklıktadır. • Tedavi sırasında hiç bir acı hissetmeyeceksiniz. Teknisyenler tedavi pozisyonunun doğruluğundan emin olduklarında tedavi odasını terk edecekler ve dışarıdan tedaviyi başlatacaklardır. Bu kısa süre içerisinde dışarıdan kapalı devre bir televizyon aracılığı ile izleneceksiniz. Gerektiğinde bir diafon aracılığı ile teknisyeninizle konuşabileceksiniz. • Bu kısa tedavi süresince sizden beklenen, pozisyonunuzu bozacak herhangi bir hareket yapmamanızdır. Ama elbette nefes alabilir ve fazlaca olmamak üzere yutkunabilirsiniz. • Teknisyenler size bu konularda, sormak istediğiniz soruları cevaplayarak yardımcı olacaklardır. • Çok önemli bir konu da bu tedavinin sizi kesinlikle radyoaktif hale getirmeyeceği ve bu nedenle de çevrenizdeki akrabalarınıza, çocuklarınıza ve diğer insanlara hiçbir şekilde bir zararı olmayacağıdır. RADYOTERAPİNİN YAN ETKİSİ VAR MIDIR? • Evet Radyoterapi tedavi alanı içerisindeki normal dokuları da etkiler. Ancak bu etkiler çoğunlukla geçicidir. Değişik bölgelerin tedavisi değişik yan etkiler oluşturmaktadır. Bu konudaki özel ayrıntılar size bildirilecektir. Çoğu hastada ise hiçbir yan etki ortaya çıkmamaktadır. Bazı hastalar kendilerini yorgun hissedebilmektedir. Bazen de bu his düşkünlük ve depresyon şeklinde olabilmektedir. Bu gibi durumları doktorunuza açtığınızda size yardımcı olmaya çalışacaktır. • Tedaviniz süresince düzenli olarak kan testleriniz yapılacaktır. Bu size tedavinizin etkilerini kontrol etme ve gerekli değişiklikleri yapma olanağı tanıyacaktır. • tedavi sırasında düzenli bir beslenme de çok önemlidir. • Bu söylendiği kadar kolay olmayabilir. Diyetin düzenlenmesi konusunda da doktorunuz size yardımcı olabilir. • Bazı hastalar tedavinin ilk birkaç günü kendilerine rahatsız hissedebilir. Bu tedavi edilen bölgenin yeri ve büyüklüğü ile yakından ilgilidir. • Radyoterapi tedavi alanındaki deride bazı yan etkiler oluşturabilir. Bu nedenle ve eğer tedavi alanları cildinizde işaretlenmişse bunların kaybolmaması bakımından, sizden tedavi alanını yıkamamanız istenebilir. Ama bazen ılık bir suyla hafif bir şekilde sürtmeden ıslatıp yine nazikçe kurulayabilirsiniz. • Deodorant, parfüm veya herhangi bir losyonun tedavi alanına temas ettirmemelisiniz. TEDAVİ BİTTİKTEN SONRA NE OLACAK? • Radyoterapinin bazı etkileri tedavi bitiminden sonra birkaç hafta devam edebilir. Bu nedenle istirahat ve iyi beslenme bu dönemde de önemlidir. • Düzenli ve kontrol randevularıyla doktorunuz hastalığınızın seyrini ve tedaviye cevabını izleyebilecektir. Bir sorun nedeniyle endişelendiğinizde mektup veya telefonla daha erken randevu da alabilirsiniz. • Tedavi bitiminde alacağınız epikriz sizi radyoterapiye sevk eden doktorunuzu nasıl bir tedavi uygulandığı konusunda bilgilendirecektir. • Lütfen bu broşürün tüm sorulara cevap veremeyeceğini aklınızda tutun ve burada tam olarak aydınlanamadığınız bir sorun olduğunda doktorunuzla görüşmeyi ihmal etmeyin. Çünkü doktorunuz siz sorunlarınızı anlatmadıkça ne kadar istese de yardımcı olamayacaktır. • Bundan sonraki üç bölümde size vücudun üç bölgesinin tedavisiyle ilgili ayrıntıları vermeye çalışacağız. Bunlar: baş - boyun, karın, kalça - kasık ve meme bölgeleridir. Bu bölgelerin tedavi teknikleri ve yan etkileri birbirinden oldukça farklı olduğundan, ayrı ayrı incelemekte yarar görülmüştür. BAŞ BOYUNA RADYOTERAPİ Eğer tedavi alanınız baş - boyun bölgesini kapsıyorsa aşağıdaki bilgiler size yardımcı olacaktır. Kalıp Odası Nedir? • Bu tedavi planlamasının bir bölümüdür. Burada size bir kaç bağ desteği yapılır. Başı hareketsiz tutmak bazı hastalarda zor olabilmektedir. Oysa tedavi süresince verilen pozisyonun bozulmaması doğru bir tedavi uygulayabilmek için zorunludur. Bu nedenle, bazı durumlarda başı sabit tutmaya yarayan plastik bir kalıp yapılır ve her tedavi de bu kalıp kullanılır. istem dışı hareketleri olmayan birçok hastada ise böyle bir kalıba ihtiyaç olmamaktadır. • Bu durumda, tedavi alanını belirleyen çizgiler deri yerine bu plastik kalıbın üzerine işaretlenir. Bu kalıp işleminden önce yüzdeki sakal ve bıyıkların tıraş edilmesi gereklidir. Aksi taktirde yüze tam uyan bir kalıp elde edilememektedir. Bazı özel yan etkiler var mıdır? • Daha önce radyoterapinin yan etkilerinden bahsetmiştik. • Bu genel etkilerin yanı sıra baş - boyun bölgesinin tedavisinde bazı özel yan etkiler de oluşabilir. Bunlar genellikle tedavi başladıktan 2-3 hafta sonra ortaya çıkar. 1. Tedavi alanı içerisinde kalan kıl/ar dökülebilir. Bu yüksek doz uygulanan tedaviler dışında geçici bir durumdur ve tedavi bitiminden birkaç hafta sonra yeniden büyümeye başlarlar. 2. Tedavi bölgesinde kızarıklık, kuruma ve hassasiyet gelişebilir. Bu nedenle, bu alanın yıkanmaması, tıraş bıçağı ile tıraş edilmemesi, krem ve losyon kullanılmaması, makyaj yapılmaması gerekmektedir. Tahriş etmeyen elektrikli tıraş makineleri ve doktorunuzun tavsiye edeceği bir krem kullanılabilir 3. Cilt hassas olduğundan, güneş ışınlarına, soğuk ve rüzgarlara karşı korunmalıdır. Ayrıca su veya buz torbaları da kullanılmamalıdır. Bu bölgenin ipek veya pamuklu yumuşak bir eşarp veya atkıyla kapanması hastayı rahat ettirebilir. Sert yaka ve kravat gibi tahriş edici giysi ve aksesuarlardan kaçınılmalıdır. Radyoterapi sırasında gelişen bu yan etkiler geçicidir ve tedavi tamamlandıktan birkaç hafta sonra kaybolurlar. NELER YENMELİDİR ? Yüz ve boyuna uygulanan tedavilerde, ağız ve boğazda rahatsızlık hissi, yemeklerin tatlarında değişiklik ve yutma güçlüğü gelişebilmektedir. Yine de mümkün olduğunca iyi beslenmeniz sağlığınıza daha çabuk kavuşmanız için zorunludur. Aşağıdaki öneriler size bu konuda yardımcı olacaktır. Daha başka önerilere ihtiyacınız olduğunda lütfen doktorunuza sorunuz. 1. Rafadan yumurta, omlet, püre, çorba, sütlü tatlılar, krem peynir, balık, tavuk gibi yumuşak yiyecekler yiyin. 2. Bal ve yumurta ile karıştırılmış süt için. İçerisine süt tozu da ilave edebilirsiniz., 3. Sıcak ve tahriş edici içeceklerden, alkolden kaçının. 4. Sigara içmeyin. 5. Öğün sayısını arttırın ve her öğündeki yemeğin miktarını azaltın. 6. Bebek mamaları ve yüksek kalorili yiyeceklerde yiyebilirsiniz. • Radyoterapi ağzın kurumasına neden olabileceğinden, ağzınızı temiz tutmak çok önemlidir. Yumuşak bir diş fırçasıyla dişlerinizi düzenli olarak ve nazikçe fırçalayın. • Dişleriniz takmaysa, her zamanki yolla temizleyin ve ağzınızı sık çalkalayın. Bazen gargaralar yararlı olabilir. Ama bunları mutlaka doktorunuzun tavsiye ettikleri arasından seçin. Çünkü bazıları zararlı olabilir. • Çok önemli bir noktada eğer ağız bölgeniz radyoterapi sahası içindeyse, bir dişçiye görünerek, dişlerinizle ilgili sorunları tedavi öncesi çözümleme yoluna gitmenizdir. Çünkü radyoterapi sonrası dişlere yapılabilecek müdahaleler kısıtlanabilir. • Bazı hastalarda bir bardak ılık su içinde eritilmiş iki çözünebilir aspirin tabletlerinin yemeklerden yarım saat önce alınması ağzın hassasiyetini giderebilmektedir. Bunu deneyebilirsiniz. Bu önlemlere rağmen yakınmalarınızda bir azalma olmazsa veya daha başka bir yakınmanız olduğunda lütfen doktorunuza danışın ve onun önerilerine uyun. Eğer boğazınız tedavi alanı içindeyse sesinizde değişiklikler görülebilir. Bu durumlarda fısıltıyla konuşarak sesinizi dinlendirmek yararlı olacak ve bulguların çabuk geçmesini sağlayacaktır. KARIN ve KASIK BÖLGESİNE RADYOTERAPİ • Eğer bu bölgemiz tedavi alanı içinde kalıyorsa aşağıdaki bilgiler size yardımcı olacaktır. • Bildiğiniz gibi radyoterapinin bazı genel yan etkileri vardır. • Tedavi bu bölgeleri içine aldığında bazı özel etkilerde gelişebilir. • Kendiniz iyi veya bazen de kötü hissedebilirsiniz. Lütfen bu durumda bize bilgi verin. Size yardımcı olabilecek tavsiyelerde bulunabiliriz. • Öğün sayısını arttırın ve her öğünde az miktarda yemek yiyin. Izgara balık, haşlanmış tavuk, yumurta, peynir gibi hafif yemekler besleyici ve uygundur. Yağlı, kızarmış, ağır yiyeceklerden kaçınılmalıdır. Yemekler yavaş yenmeli ve bol miktarda sıvı gıda alınmalıdır. (Süt, limonata, ayran ve çorba gibi) • Sütünüzü süt tozu ve bal karıştırarak daha yüksek kalorili hale getirebilirsiniz. • Eğer bağırsak hareketleriniz fazlaysa, yeşil sebze, meyve ve kepekli ekmeklerden kaçının ve bol miktarda sıvı alın. Alkolden de mutlaka uzak durmalısınız. Barsak düzeninizin bozulması beklenen bir yan etkidir. Lütfen bu durumda doktorunuzla görüşün. • Eğer mesaneniz (idrar torbası tedavi sahası içindeyse idrar sıkıntınız olabilir vaha sık idrar yapma isteği duyabilirsiniz. Bu durumda bol miktarda sıvı almalısınız ve doktorunuzu haberdar etmelisiniz. • Bu yan etkilerin çoğu geçicidir ve hastadan hastaya değişen bir zamanda normale dönerler. MEMEYE RADYOTERAPİ Meme bölgesine tedaviye başlamadan önce aşağıdaki bilgiler size yardımcı olacaktır. 1. Tedavi süresince lütfen cildinizdeki tedavi alanlarını belirtir işaretlerin çıkmamasına dikkat edin. Bunlar tedavinin her seferinde doğru olarak uygulanması için gereklidir. Bazen bu çizgiler giysinize bulaşabilmektedir. Bunun için içinize pamuklu bir fanila giymenizi öneririz. 2. Tedavi alanını yıkamayınız. Bu bölgedeki cilt tedavi başladıktan 7 - 10 gün sonra geçici olarak yapı değişikliğine uğrayacaktır. Bu değişiklikler hafif derede bir güneş yanığı gibidir. Bu sebeple bu bölgenin yıkanması ağrılı olacaktır. Lütfen tedavi bitiminde doktorunuz size aksini söyleyinceye kadar bu bölgeyi yıkamayınız. 3. Tedavi bölgesinde deodorant, krem, losyon, parfüm sabun veya benzeri maddeler kullanmayınız. 4. Tedavi sırasında koltuk altınızı tıraş etmeyiniz. Zaten radyoterapi bu bölgedeki kılların dökülmesine neden olacak ve buna gerek kalmayacaktır. Ayrıca buradaki ter bezleri de kuruyacak ve kötü kokularda olmayacaktır. 5. Rahat ve gevşek giyimi tercih ediniz ve sutyen kullanmayınız veya çok yumuşak bir sutyen tipi kullanınız. Ve kopçalarını biraz gevşek bırakın. Tedavi öncesi bir meme protezi kullanmaya başladıysanız tedavi sırasında bunu çıkarıp yerine daha hafif bir şey koyunuz. 6. Tedavi bölgesini güneş ışınlarından koruyunuz. Tedavi bittikten sonra bile belli bir süre bu bölge vücudunuzun diğer bölgelerine göre daha hassas olduğundan güneşe karşı korumalısınız. Bu konuda doktorunuza danışınız. 7. Sıcak su veya buz torbaları tatbik etmeyiniz. 8. Bazı durumlarda bu bölge oldukça acıyabilir ve ıslak bir hale gelebilir. Bu durumda doktorunuza lütfen haber veriniz. Doktorunuzdan habersiz hiçbir ilaç veya pudra kullanmayınız. Aksi tesir görülebilir. 9. Ameliyattan sonra, size bazı kol hareketleri verilmiş olabilir. Radyoterapi süresince bunlara aynen devam edebilirsiniz. 10. Tedavi süresince yaşam tarzınızı fazla değiştirmenize gerek yoktur.Yalnızca biraz daha özen göstermeniz yeterlidir. iyi beslenme, bol uyku önemlidir. Ağır ev işleri veya alışverişinizde akraba ve arkadaşlarınızdan yardım istemeniz• rahat bir tedavi dönemi geçirmenize yardımcı olacaktır. YAPILACAKLARIN LİSTESİ • Kendinize gerçekten iyi bakın • Bol, iyi gıda ve sıvı alın • Kendinizi yorgun hissediyorsanız bol uyuyunuz • Gevşek ve rahat giyinin • Fakat en önemlisi; • Bu durum sizi endişelendirdiği veya üzdüğünde doktorunuzdan yardım isteyin. YAPILMAYACAKLARIN LİSTESİ • Radyoterapi için konan işaretleri silmeyin . • Aksi söylenmedikçe tedavi bölgesini yıkamayın • Sabun, deodorant, parfüm, pudra ve bunun benzeri maddeleri tedavi bölgesinde kullanmayınız • Dar ve rahatsız edici giysiler giymeyiniz